Pasłęckie biblioteki – to już 80 lat… Cz. 3
W 2026 roku obchodzimy w Pasłęku 80-lecie polskiego bibliotekarstwa w naszym mieście. Kiedy jednak naprawdę rozpoczęła się historia pasłęckich bibliotek? Czy za jej początek należy uznać utworzenie biblioteki powiatowej, czy może biblioteki miejskiej? A może korzeni trzeba szukać jeszcze gdzie indziej? Zapraszamy do lektury trzeciej części cyklu poświęconego dalszym losom Biblioteki Powiatowej w Pasłęku.
W pierwszym odcinku zakończyliśmy opowieść na roku 1947 i pierwszym budżecie biblioteki. Pora więc kontynuować historię pierwszych lat działalności Biblioteki Powiatowej.
W marcu 1947 roku Powiatowa Rada Narodowa w Pasłęku, Uchwałą nr 71, dokonała korekty budżetu biblioteki na rok 1947. Zmiany, uzasadniane względami oszczędnościowymi, polegały głównie na zmniejszeniu poszczególnych pozycji budżetowych, w tym wynagrodzenia kierownika biblioteki, świadczeń socjalnych, diet oraz kosztów podróży. Ostatecznie budżet Biblioteki Powiatowej ustalono na kwotę 362 202 zł.
Szczególnie zaskakujące było obniżenie kosztów utrzymania lokalu, uzasadniane tym, że w dniach, gdy biblioteka była nieczynna, nie należało ogrzewać pomieszczeń. Jeszcze bardziej wymowne było zmniejszenie środków przeznaczonych na zakup książek. Stało się to zaledwie kilka miesięcy po uruchomieniu instytucji, mimo licznych deklaracji dotyczących znaczenia kultury, walki z analfabetyzmem oraz rozwoju czytelnictwa. Trudno nie odnieść wrażenia, że decyzje te odzwierciedlały rzeczywisty stosunek lokalnych władz do obowiązku utrzymania publicznej biblioteki.
Jednocześnie zwiększono kwotę w pozycji „dochody z imprez dochodowych i zbiórek” do 90 000 zł, oczekując, że większy udział w kosztach funkcjonowania biblioteki wezmą sami mieszkańcy – poprzez darowizny, opłaty za uczestnictwo w wydarzeniach bibliotecznych czy opłaty za korzystanie z usług.
Budżet na rok 1949 oraz jego korekta dokonana na początku tego roku przyniosły jednak pewien powiew normalności, przynajmniej w sferze płacowej. Zwiększono środki przeznaczone na wynagrodzenie kierownika oraz świadczenia socjalne. Jednocześnie ponownie ograniczono wydatki na remonty i utrzymanie budynku.
16 stycznia 1948 roku podczas sesji Wydziału Powiatowego rozpatrzono podanie Wandy Smulskiej o zwolnienie z pracy z dniem 1 marca 1948 roku. Prośba została przyjęta. Następnie, 3 kwietnia 1948 roku, podczas posiedzenia Komitetu Bibliotecznego powołanego przez Powiat, podjęto decyzję o niezwłocznym protokolarnym przekazaniu biblioteki nowemu kierownikowi – Mieczysławowi Stefańskiemu, członkowi Stronnictwa Ludowego. Jednocześnie postanowiono wystąpić do Wydziału Powiatowego o zatwierdzenie go na trzymiesięczny okres próbny oraz poinformować Kuratorium Oświaty o zmianie na stanowisku.
Mieczysław Stefański pełnił funkcję kierownika od 1 kwietnia 1948 roku do 31 lipca 1950 roku. Na tym samym posiedzeniu odnotowano również, że Wanda Smulska została kierownikiem Czytelni Miejskiej.
Drugim pracownikiem biblioteki została Zenona Kleparska, członkini Związku Młodzieży Polskiej. Zatrudniono ją w ramach bezpłatnej praktyki. W lipcu lub sierpniu 1948 roku skierowano ją na miesięczny kurs bibliotekarski dla kierowników bibliotek w Jarocinie, finansowany przez Wydział Powiatowy. Sam Stefański nie mógł wziąć udziału w szkoleniu, ponieważ przekroczył dopuszczalny przez organizatora – Kuratorium Okręgu Szkolnego w Olsztynie – limit wieku wynoszący 45 lat.
Brak odpowiedniego przygotowania bibliotekarskiego nowego kierownika pozostawał problemem również w roku 1949. Władze powiatu postanowiły zwrócić się do Państwowego Liceum Biblioteczno-Księgarskiego w Krakowie z prośbą o skierowanie do Pasłęka wykwalifikowanego bibliotekarza. Powiat deklarował pomoc w zapewnieniu mieszkania. Jak pokazują dalsze wydarzenia, pismo to nie przyniosło żadnych rezultatów.
Jednym z głównych zadań bibliotek powiatowych było organizowanie i nadzorowanie sieci bibliotek gminnych oraz punktów bibliotecznych. Obejmowało to zarówno opiekę merytoryczną, szkolenia personelu, jak i przekazywanie odpowiednio dobranych księgozbiorów. Realizacja tych zadań wymagała jednak środków transportu, których Biblioteka Powiatowa nie posiadała.
Z tego względu biblioteka, wspólnie z pasłęckimi oddziałami Związku Młodzieży Polskiej oraz Organizacji „Służba Polsce”, wystąpiła o przekazanie do użytkowania samochodu marki D.K.W. należącego do Powiatu. 23 grudnia 1948 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wyraziło zgodę na sprzedaż pojazdu trzem zainteresowanym organizacjom, jednak bez opon, które wcześniej przekazano Powiatowemu Lekarzowi Weterynarii w Pasłęku.
W sierpniu 1948 roku w dodatkowym budżecie administracyjnym powiatu zaplanowano 130 000 zł na utworzenie Gminnej Biblioteki Publicznej w Młynarach. Podczas tego samego posiedzenia przeznaczono identyczną kwotę w wydatkach inwestycyjnych na rok 1949 na „urządzenie Powiatowej Biblioteki Publicznej w Pasłęku”.
Przewidywany budżet biblioteki na rok 1949 wynosił 1 085 600 zł. Środki pochodziły z dotacji Powiatowego Związku Samorządowego, Ministerstwa Oświaty oraz Skarbu Państwa z Funduszu Inwestycyjnego. Na zakup nowych książek przeznaczono 200 000 zł, natomiast 100 000 zł na ich oprawę. Warto przypomnieć, że książki dostarczano wówczas bez opraw, a biblioteki musiały zlecać ich wykonanie zakładom introligatorskim. W początkowym okresie funkcjonował tylko jeden taki zakład w województwie – w Olsztynie. W 1948 roku pasłęcka biblioteka korzystała natomiast z usług introligatorni w Barczewie.
Mieczysław Stefański aktywnie rozwijał sieć biblioteczną oraz poszukiwał osób chętnych do pracy w bibliotekach. Temu celowi służyły organizowane w Pasłęku kursy bibliotekarskie. Przykładem może być kurs dla bibliotekarzy gromadzkich i gminnych przeprowadzony 15–16 marca 1949 roku, a także wcześniejsze szkolenie dla kierowników bibliotek gminnych z października 1948 roku, którego koszty pokrywały poszczególne zarządy gmin.
W listopadzie 1948 roku kierownik biblioteki powiatowej po raz pierwszy otrzymał dodatek służbowy i funkcyjny w wysokości 3 000 zł.
Zgodnie z zarządzeniami Kuratorium Okręgu Szkolnego w Olsztynie, opartymi na Okólniku nr 69 Kancelarii Rady Państwa z 24 listopada 1948 roku oraz Instrukcji Ministerstwa Oświaty z 23 listopada 1948 roku, powiaty województwa zostały zobowiązane do uruchomienia bibliotek gminnych do końca 1948 roku.
Na wniosek kierownika Biblioteki Powiatowej Wydział Powiatowy przyznał dodatkowe 130 000 zł na uruchomienie bibliotek gminnych w Dobrym, Młynarach i Rogajnach. Placówki te powstały na bazie wcześniej istniejących punktów bibliotecznych.
O powstajacej sieci bibliotek w powiecie, o pierwszych kierownikach – w następnym odcinku opowieści o dziejach pasłęckiego bibliotekarstwa.
Oprac. Piotr Adamczyk
Serdecznie dziękujemy za dotychczasowe wsparcie wszystkim Czytelnikom i Przyjaciołom Biblioteki. Jednocześnie zwracamy się z prośbą – jeżeli posiadają Państwo w swoich domach jakieś zdjęcia, dokumenty, a może i książki (z pieczątkami pasłęckich bibliotek z okresu 1946 – 1955)., ogólnie rzecz biorąc rzeczy powiązane z dziejami Bibliotek, zapraszamy do kontaktu. W tej sprawie można się kontaktować z dyrektorem Biblioteki osobiście we wtorki w godz. 14 – 16 oraz czwartki w godz. 12 – 15:30 lub umówić się na spotkanie telefonicznie pod nr. tel. 55 618 23 05.
