Jeszcze o wizycie i spotkaniu z Romualdem Jakubem Weksler-Waszkinelem
W dniach 22-26 września 2026 r. w Pasłęku, na zaproszenie Biblioteki Publicznej w Pasłęku gościł Romuald Jakub Weksler-Waszkinel. Spotkanie to było zarówno okazją do spotkania autorskiego (w związku z wydaną pod koniec ubiegłego roku autobiografią) jak i wspomnieniowego.
Pomysł na spotkanie pojawił się w grudniu 2025 r., jednak długie namowy i rozmowy, oraz sytuacja polityczna na Bliskim Wschodzie, pozwoliły na organizację spotkania, pierwotnie planowanego na koniec maja 2026 r., dopiero we wrześniu.
Pana Romualda do Pasłęka przywiózł i odebrał z Pasłęka kolega, pan Piotr. Te kilka dni w mieście, poniekąd rodzinnym – tutaj nasz gość chodził do przedszkola, szkół i zdał maturę, tutaj miał swoją msze prymicyjną w kościele św. Bartłomieja, były bardzo intensywne, zarówno dla organizatorów jak i dla samego, liczącego już 83 lata i mającego trudności w chodzeniu, gościa.
Spotykaliśmy się na rozmowach, na rozwiewaniu wątpliwości i obaw pana Romualda i wreszcie, po raz pierwszy z uczniami tak młodymi, w Szkole Podstawowej nr 1 w Pasłęku. Po raz pierwszy, bo Pan Romuald nigdy nie występował przed taka młoda publicznością – zawsze jest to młodzież w wieku 17-18 lat. Wizyta w SP1 i spotkanie z klasami 7 i 8 to była żywa lekcja – spotkanie ze świadkiem historii, na lekcję tego typu ma najczęściej szanse młodzież z dużych ośrodków gdzie zlokalizowane są ważne muzea / instytucje. Ciepłe przyjęcie przez dyrekcję i żywe zainteresowanie opowieścią to pierwszy pozytywny powiew wizyty, wizyty w szkole, w której murach pan Romuald również się uczył. I nie spodziewał się tak dobrego przyjęcia i zainteresowania dzieci.
Następnie zrobiliśmy małe zakupy, a w związku z niezbyt dobrą, deszczową pogoda, małą samochodową wycieczkę po Pasłęku i okolicach. Kolejnym punktem spotkania była wizyta u Pani Burmistrz Pasłęka Elżbiety Wasiuk, gdzie w spotkaniu uczestniczył również pan wiceburmistrz Damian Bereżański. Miła rozmowa szybko nam upłynęła, była to tez okazja do obejrzenia pasłęckiego zamku, które pan Romuald pamiętał jako ruiny. Do tego miłe spotkanie, przypadkowe, ze znajomym. Późny obiad w jednej z pasłęckich restauracji – i tu pan Romuald zachwycił się pierogami, które przez następne dni również zamawiał. Konieczne są zmiany w przygotowanej wcześnie prezentacji zdjęć, wyszperanych w bibliotecznym archiwum, skanowanych również rano – otrzymanych od Pana Romualda - czy zdjęć użyczonych przez siostrę gościa, z uwagi na możliwość wysłuchania opowieści „na żywo” i koniecznego ich dostosowania do odpowiednich momentów wspomnień.…
Czwartek rozpoczęliśmy od przyjazdu i powitania, mającego nam towarzyszyć aż do piątkowego wieczoru, dziennikarza z tygodnika „Polityka”. Razem, po porannych rozmowach, udaliśmy się do Zespołu Szkół na ul. Zwycięstwa – najmilej wspominanego przez gościa miejsca w Pasłęku (no i okresu jego młodości licealnej) – w murach tej szkoły się uczył, zdobywał wiedzę. Aktywnie uczestniczył w życiu szkolnym – grał w szkolnej orkiestrze – na apelach, szkolnych potańcówkach, aktywnie uczestniczył w powstałym Kółku Poetyckim i brał udział w przedstawieniach szkolnego Kółka Teatralnego. Z miejscem tym wiąże się również wiele innych, ciepłych wspomnień, m.in. związanych z nauczycielami, a szczególnie panią Anielą Hoffmann (później Paździor), nauczycielką języka polskiego. Jak wychodziło nam w trakcie rozmów wieczorno-porannych, pan Romuald do dziś potrafi recytować olbrzymie fragmenty Pana Tadeusza, utwory Norwida, Broniewskiego i wielu innych polskich poetów.
W Liceum – spotkanie na auli z większością szkolnej młodzieży. Trwające blisko 90 minut, pełne również wzruszeń, nie tylko gościa. A z relacji młodzieży wiemy, iż nastawili się na nudne spotkanie i siedzenie na telefonie, a tu… przyszło im z słuchać z powagą i zaciekawieniem relacji świadka historii i opowieści o swojej szkole sprzed wielu, wielu lat. Było to niewątpliwie wielkie przeżycie. Wizycie tej towarzyszyła również, pozostawiona w szkole na jakiś czas, mini wystawa, przygotowana przez Bibliotekę, poświęcona osobom związanym z Pasłękiem, które otrzymały tytuł „sprawiedliwego wśród Narodów Świata”: Max Liedtke, Emilia i Piotr Waszkinel. Następnie w szkle nagrywane były wspomnienia Pana Romualda, głównie dotyczące szkoły i nauczycieli.
Po wizycie w szkole, zaraz na chodniku – znowu spotkanie przypadkowe, łzy. Kolejna, przypadkowa osoba z pasłęckiej przeszłości gościa, spiesząca się do lekarza. Wizyta w kościele św. Bartłomieja i opowieści o historii kościoła, o jego zabytkach i ciekawostkach – co okazało się zupełnie nowe dla Pana Romualda. Po obiedzie udaliśmy się na wizytę na osiedle, na którym mieszkała rodzina Waszkinelów – na Kolonię Robotniczą. Świat niby znany z dzieciństwa i młodości, a jednak zupełnie inny, zmieniony. Nie ma już większości rodzin ówcześnie osiadłych na Kolonii. Zmieniły się domy, obejścia, ulica. Było cicho, szczekały zza płotów czasami psy. I znowu niespodzianka – zza płotu wychodzi, udający się do miasta… chrześniak Piotra Waszkinela. Łzy wzruszenia znowu. I zaprasza nas do domu, gdzie, spotykamy koleżankę pana Romualda z czasów dziecięcych, towarzyszkę zabaw i czasami również opiekunkę. „Pamiętam – mówi – jak przyjechaliście wozem, i ciebie małego zapłakanego trzymającego się maminej spódnicy”. Domowe spotkanie pełne ciepła, wspomnień, wzruszeń. Umawiamy się na dalsze opowieści, ale już na rzecz Biblioteki, na rzecz nagrania wspomnień do archiwum historii mówionej. Ale to nie koniec dnia – spotykamy się, już zupełnie prywatnie, indywidualnie, z córką ulubionej nauczycielki, panią Anielą. Przy kawie i herbacie rozmówcy wymieniają się opowieściami, Pan Romuald otrzymuje kilka zdjęć… i tak mija nam wieczór.
Piątek to dzień najważniejszy, Pan Romuald odpoczywa, bo jednak emocje, bo dużo chodzenia a tu trzeba mieć siły na wieczorne spotkanie z pasłęczanami… No, może jednak nie do końca odpoczywa – wywiad z dziennikarzem z tygodnika „Polityka” również jest realizowany (i w hotelu, i w Bibliotece). My przygotowujemy mini wystawę o pasłęckich „sprawiedliwych”, która przez kilka następnych dni będzie stać w holu kina. Również po raz drugi zmieniana jest, towarzysząca opowieści, prezentacja zdjęć. A o godzinie 17 – spotkanie z mieszkańcami Pasłęka w sali kinowej Pasłęckiego Centrum Kultury i Aktywności. Trochę się obawiamy reakcji czy zbyt małej frekwencji. Jednak godzina 16:30 – przychodzimy z gościem i już są ludzie, już ustawia się kolejka po autografy, po zamienienie choć kilku słów, po spotkanie się i przypomnienie sobie się nawzajem… Sala się zapełnia – mamy pełną salę kinową! Musimy kończyć i prosić o cierpliwość – będzie możliwość podpisania książki po spotkaniu.
Spotkanie trwało aż 3 godziny plus pytania i rozmowy po… Nie da się tego po prostu opisać – wspaniała atmosfera, wielkie zainteresowanie do samego końca. Niesamowita opowieść, jak powiedział w sobotę Pan Romuald, po raz pierwszy, i chyba ostatni, tak szeroka i poruszająca wiele wątków. Jak nigdzie indziej. Tylko w Pasłęku. Koło godziny 22 dotarliśmy do domu czy do pokoju hotelowego…
Sobota to czas pożegnania, a w oczekiwaniu na transport, również dalszych rozmów – o całości wizyty i o współczesności, trochę o historii i filozofii… Po godzinie 11 Romuald Jakub Weksler-Waszkinel opuścił Pasłęk, udając się do swojej siostry w Lublinie.
Nie będziemy tutaj wymieniać wsparcia wszelakiego – dziękujemy za zapewnienie noclegu, za gościnne progi domów i rozmowy, za pasłęckie cukiernicze wyroby które zasmakowały gościowi i które otrzymał „na drogę”. Dziękujemy wszystkim uczestnikom spotkań – i dorosłym, i szkolnej młodzieży. Dziękujemy dyrekcjom szkół związanych z osobą pana Romualda, dziękujemy władzom miasta za możliwość spotkania i ciepłego przyjęcia gościa. Dziękujemy PCKiA za udostępnienie sali kinowej.
A najważniejsze – dziękujemy panu Romualdowi za chęć i zrealizowane tego wyjątkowego spotkania. Mamy nadzieję, że to nie była ostatnia wizyta w Pasłęku.
Piotr Adamczyk
